NhÆn Xét Tu Hành

NhÆn ThÙc Sâu S¡c VŠ TÜ®ng N» ThÀn T¿ Do

Do sÜ t› Wang Chi-chun, ñài B¡c, Formosa

        GÀn Çây, tôi có džc m¶t bài vi‰t vŠ TÜ®ng N» ThÀn T¿ Do, lòng tôi chan chÙa v§i bao tia hy v†ng. TÜ®ng N» ThÀn T¿ Do là m¶t tiêu bi‹u cho s¿ t¿ do, công bình và tình thÜÖng vÛ trø; tia sáng vô tÆn cûa nó xuyên qua bÙc màn Çen tÓi cûa s¿ vô minh và t¶i l‡i Ç‹ mang ljn cho con ngÜ©i m¶t Ç©i sÓng m§i. š nghïa tâm linh cûa nó nh¡c nhª chúng ta vŠ SÜ Phø và sÓ ÇŒ tº Çang gia tæng tåi Hoa Kÿ. Tôi tin ch¡c r¢ng dân chúng Hoa Kÿ, v§i bän tính t¿ tin và hay lš luÆn, së ngày càng nhÆn ra trí huŒ cao Ç£ng, tinh thÀn an hòa và bÃt khuÃt cûa SÜ Phø, giÓng nhÜ vÎ N» ThÀn T¿ Do, ÇÜa con ngÜ©i låc lõng trong Çåi dÜÖng Çen tÓi ljn b© vinh quang.

        ñiêu kh¡c gia ngÜ©i Pháp, ông Frederic Auguste Bartholdi, Çã mÃt 10 næm m§i kh¡c xong tÜ®ng N» ThÀn T¿ Do. VÈ ÇËp c° Çi‹n cûa nó Çã làm cho con ngÜ©i hÒi tܪng låi ÇÙc tin th©i c°. Bäy tia trên vÜÖng miŒn cûa bÙc tÜ®ng tiêu bi‹u cho bäy Çåi dÜÖng và bäy châu trên th‰ gi§i. Ng†n ÇuÓc cÀm bên tay phäi là ng†n häi Çæng hܧng dÅn tàu bè qua låi trong Çêm, còn bài vÎ cÀm bên tay trái mang hàng sÓ (La Mã) "Ngày 4 tháng 7, 1776." Dày nát dܧi chân bÙc tÜ®ng là xiŠng xích cûa ch‰ Ƕ båo ngÜ®c, cho thÃy rÃt rõ ràng m†i gông cùm trói bu¶c t¿ do së bÎ phá tan.

        BÙc tÜ®ng, m§i ÇÀu mang tên là T¿ Do Khai Sáng Th‰ Gi§i, là m¶t món quà cûa nܧc Pháp t¥ng Hoa Kÿ Ç‹ k› niŒm træm næm Ƕc lÆp, và Ç‹ tÜ®ng trÜng cho tình h»u nghÎ lâu bŠn gi»a dân chúng cûa miŠn ÇÃt nܧc. š nghïa cao ÇËp Çó Çã làm cho bÙc tÜ®ng ngay tØ lúc ban ÇÀu mang vÈ thiêng liêng nhÜng gÀn gÛi ÇÓi v§i Ça sÓ m†i ngÜ©i. NhiŠu ngÜ©i tôn bÙc tÜ®ng nhÜ NgÜ©i MË cûa nh»ng kÈ lÜu vong, hay v§i š nghïa khác, là NgÜ©i MË cûa Hy V†ng cho nh»ng ai bÎ áp bÙc. M¶t n» thi sï ª N»u Чc, cô Emma Lazarus, Çã vi‰t t¥ng cho bÙc tÜ®ng m¶t bài thÖ 14 câu v§i nhan ÇŠ "BÙc TÜ®ng Vï ñåi M§i", cÛng rÃt thích v§i hình änh cûa SÜ Phø.

"BÙc TÜ®ng Vï ñåi M§i"

Khác v§i tÜ®ng ÇÒng kh°ng lÒ danh ti‰ng bên Hy Låp,
V§i tay chân dang r¶ng tØ ÇÃt này sang ÇÃt khác;
NÖi Çây bên b© Çåi dÜÖng, cºa hoàng hôn ÇÙng s»ng
M¶t phø n» hào hùng v§i ng†n ÇuÓc,
Mà ng†n lºa là ánh sét giam cÀm,
Tên cûa ngÜ©i là MË Cûa Nh»ng KÈ LÜu Vong.
ánh Çèn trên tay ngÜ©i r¿c sáng Çón chào th‰ gi§i;
ñôi m¡t dÎu hiŠn chÌ huy häi cäng cÀu treo gi»a hai thành phÓ,
"Hãy gi» mänh ÇÃt xÜa, lÎch sº hoa lŒ!",
NgÜ©i kêu g†i v§i b© môi l¥ng lë,
"Hãy cho ta nh»ng kÈ mŒt nhoài, nghèo khó,
ñám Çông h‡n tåp mong hít thª bÀu không khí t¿ do,
Nh»ng kÈ khÓn cùng bÎ chÓi tØ nÖi b© Çåi dÜÖng Çông Çäo.
Hãy gºi nh»ng ngÜ©i này ljn v§i ta,
Nh»ng kÈ không nhà, bÎ giông tÓ ÇÄy ÇÜa,
Ta së r†i ánh Çèn bên c°ng hoàng kim!"

[Trích tØ: B¶ ThÖ cûa Emma Lazarus, cuÓn 1 (1889), 2]

        Tâm hÒn cao thÜ®ng và lòng nhÅn nåi th‹ hiŒn trong bài thÖ này Çã cho tôi m¶t hình änh rõ ràng vŠ tinh thÀn cûa ngÜ©i Hoa Kÿ khi lÆp quÓc, và làm th‰ nào mà løc ÇÎa m§i này vŠ sau trª thành m¶t thiên ÇÜ©ng lôi cuÓn hàng triŒu ngÜ©i di dân tØ kh¡p nÖi trên th‰ gi§i. V§i tình thÜÖng thánh thiŒn và vô ÇiŠu kiŒn, và v§i š nguyŒn Çåi tØ bi Ç‹ Ƕ tÃt cä nh»ng linh hÒn Çang Çau kh°, SÜ Phø Çúng là VÎ N» ThÀn T¿ Do sÓng!